Ένα φάντασμα πλανιέται στην Ευρώπη-το φάντασμα της κρίσης. Ίσως αυτή θα ήταν η παραλλαγή του Μαρξ στα σημερινά δεδομένα. Αν και θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο ίδιος το είχε προβλέψει, οι σημερινοί αναλυτές προσπαθούν να εξηγήσουν που οφείλεται, να πάρουν τα κατάλληλα μέτρα, να σώσουν τον ασθενή. Άλλοι λένε ότι ήρθε το τέλος του καπιταλιστικού συστήματος, άλλοι ότι η νεοφιλελεύθερη οικονομική πολιτική απέτυχε, άλλοι ότι η επανεμφάνιση του νεοκεϊνσιανισμού είναι απαραίτητη και άλλα πολλά έχοντας χύσει τόνους μελάνι.
Όμως, πιστεύω ότι όσο αφορά την οικονομική κρίση απλώς βιώνουμε τον μετασχηματισμό του υπάρχοντος καπιταλιστικού συστήματος σε ένα πιο σκληρό, πιο κυριαρχικό, πιο συγκεντρωτικό, πιο ανθρωποφάγο καπιταλισμό. Εξ ορισμού, παραμένει πάντοτε ένα σύστημα ανταλλαγής εμπορευμάτων στο οποίο οι περισσότερες ανθρώπινες σχέσεις διαβρώνονται και διαμεσολαβούνται από αντικείμενα τα οποία φτιάχνονται προς πώληση και κέρδος. Επιπλέον ο καπιταλισμός συνεχίζει να μένει πιστός στην δαρβίνεια αρχή «το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό», προωθώντας πλέον στο μέγιστο βαθμό την βάναυση αρχή ότι όποια επιχείρηση δεν αναπτύσσεται σε βάρος των αντιπάλων της, δεν πρέπει να επιβιώνει.
Από την άλλη τα μυρμήγκια του ανθρώπινου βασιλείου (οι εργάτες) υπακούοντας τα λιοντάρια («αφεντικά») έχουν υποπέσει σε μία πανούργα πλάνη. Από τα μέσα του 20ου αιώνα το βιοτικό επίπεδο των παραδοσιακών εργατών, καθώς και οι υλικές τους προσδοκίες, έχουν αλλάξει δραστικά, καθώς μέσα σε μία ή δύο γενιές εκτοξεύτηκαν από τα όρια της φτώχειας σε ένα συγκριτικά υψηλό βαθμό υλικής αφθονίας. Ο μυώδης, καταπονημένος εργάτης έχει πλέον αντικατασταθεί από την ευπαρουσίαστη και τάχα ευγενική «εργαζόμενη μεσαία τάξη». Και τα κίνητρα της νέας εργαζόμενης μεσαίας τάξης είναι δυστυχώς, προσωπικά και καταναλωτικά. Βιώσαμε και συνεχίζουμε να βιώνουμε με τα μέτρα τα οποία έχουν παρθεί ότι οι αντιδράσεις ήταν πάντα από συγκεκριμένες ομάδες οι οποίες αντιδρούσαν μόνο όταν θίγονταν το οικονομικά συμφέροντα της κάθε μιας.
Το μέλλον όμως μου φαίνεται δυσοίωνο όχι τόσο γιατί σε λίγο καιρό θα πρέπει να κόψουμε πολλές από τις συνήθειες που είχαμε όσο αφορά την καταναλωτική μας καθημερινότητα ή αρχίζουν να μας λείπουν ακόμη και τα βασικά. Μου φαίνεται δυσοίωνο γιατί δεν ξέρω για πόσο ακόμα θα μπορούμε να παραμείνομε ζωντανοί με αυτόν τον τρελό ή ηλίθιο τρόπο ζωής που έχουμε επιλέξει. Η οικονομική κρίση είναι μία ευκαιρία να δούμε πώς ζούμε και πάνω σε τι βασίζεται η ζωή μας και κατ’ επέκταση η ευτυχία μας. Ζητάμε όλο και περισσότερα οικονομικά ή υλικά αγαθά όταν όλη αυτή η οικονομική αλυσίδα βασίζεται στην καταστροφή του περιβάλλοντος και στην μελλοντική καταστροφή της ανθρωπότητας.
Αντί να αλλάξουμε το υπάρχον πολιτικό-οικονομικό μοντέλο, ζητάμε περαιτέρω «ανάπτυξη» με τα ίδια πρότυπα, επενδύοντας στην πρόσκαιρη οικονομική αναγέννηση αλλά και στην σίγουρη οικολογική καταστροφή. Ενισχύουμε το μοντέλο που εδώ και πάνω από δύο αιώνες απομυζά τους φυσικούς μας πόρους (ανανεώσιμους και μη). Κλιματική απορρύθμιση, σπανιότητα φυσικών πόρων, απώλεια βιοποικιλότητας (σύμφωνα με τον Daniel Cohn-Bendit) είναι οι τρεις μεγάλες συνιστώσες της οικολογικής κρίσης. Μπορούμε να συνεχίσουμε να εθελοτυφλούμε όμως μπορούμε και να αντιδράσουμε. Πιστεύω πως οφείλουμε να δημιουργήσουμε τον κόσμο μας συνειδητά ξεπερνώντας αρρωστημένες παθογένειες του παρελθόντος και οπισθοδρομικές προκαταλήψεις αξιοποιώντας τα μόνα μας όπλα : τον διάλογο, τη συνεργασία και τη συμμετοχή.
Χρήστος Νικολούδης
Γραμματέας Ν.Ε. Νεολαίας ΠΑΣΟΚ Δυτικής Αττικής
